College week 2 Utopische modellen De Renaissance

De villa in het landschap

In de periode van de Renaissance worden villa's gebouwd door Palladio met kijk-assen naar de horizon. Wegen leiden bijvoorbeeld naar belangrijke lichtpunten in het landschap. Ook in de tuinen worden niet zomaar items geplaatst. De tuinen zijn representatief, de items die in de tuinen te vinden zijn sturen je naar een punt in de horizon. Door deze kijk-assen wordt de orde van het gebouw omhoog getrokken. Villa Rotonda heeft een 360 graden as in het landschap. Dit komt doordat de Villa 4 gelijke zijden bevat en op een heuvel ligt. Zodat de bisschop overal uitzicht op heeft.



"Deugdelijk leven gaat samen met de geometrie van de architectuur. Eenheid"

In de Renaissance periode is het de bedoeling dat alles met elkaar in verhouding staat, in proporties. Er zijn heel wat eisen waaraan een gebouw moet voldoen. De geld niet alleen voor het gebouw, maar ook voor het leven van de mens en voor het landschap. Alles moet met elkaar in verhouding zijn, zodat er een eenheid ontstaat tussen de gebouwen, mens en natuur.

Vragen uit het college

Welke rol speelt de natuur in de Renaissance?
Tijdens de periode van de Renaissance ging men anders denken over de natuur. De natuur werd in deze periode als iets positiefs gezien, dit in tegenstelling tot Middeleeuwen. De aandacht ging niet alleen naar de mens of het gebouw maar ook naar de omringende natuur. In de Middeleeuwen was er weinig aandacht voor de natuur. In de Renaissance voelde men zich thuis op aarde. De natuur was een levende spirituele schepping die niet was ontstaan aan de hand van wetten en wiskunde. Door vanuit het gebouw parallelle lijnen naar een punt in de horizon te trekken en kijk-assen toe te voegen wordt het gebouw een met de natuur en wordt de orde omhoog getrokken.

Wat is de betekenis van het perspectief voor de Renaissance?
Perspectief zorgt voor diepte in een zicht. In de periode van de Renaissance was niet alleen het gebouw belangrijk, maar ook de natuur. Dit betekend dat deze met elkaar verbonden moeten zijn. Door assen in het landschap te trekken naar een punt in de horizon wordt er diepte gecreëerd. Wanneer men dan uit het raam kijkt vanuit de villa via een lijn naar het punt in de horizon, geeft dit de natuur perspectief.

Villa Rotonda: Verhoudingen & Aanzichten

In de Renaissance waren goede proporties en verhoudingen van primair belang, dit zorgt namelijk voor harmonie in een gebouw. Villa Rotonda is een harmonieus gebouw als we kijken naar de gevelaanzichten. Dit komt doordat we overal in het gebouw verhoudingen terug vinden.

Villa Rotonda bevat 4 gelijke gevelaanzichten; vierzijdige symmetrie.

De breedte en de hoogte van het gebouw staan met elkaar in verhouding. In de breedte is er een verhouding  van 1:2:3:4 terug te vinden. In de hoogte zien we een verhouding van 1:4:6.

De frontons hebben gelijke verhoudingen bij Villa Paladio

De ramen in de Villa hebben allemaal een verhouding van 1:1,1:2 of 2:4

Villa Rotonda

Villa Rotonda is ook bekend onder de namen Villa Almerico, Villa Capra, La Rotonda en Villa Rotunda.

Het buitenhuis is gebouwd voor de geestelijk prelaat Paolo Almerico, waarvan Andrea Palladio de architect is.

Villa Rotonda is in 1556 gebouwd in een buitenwijk van Vicenza.

Verder had Vincenzo Scamozzi, Pallado's protege, had deels supervisie over de bouw

Kenmerken

De villa ligt in de buurt van een heuvel en is aan drie kanten omgeven door dalen. Dit landschap diende als uitgangspunt voor de architect. Hij ontwierp een plattegrond met een kubusvormige bouwkern in de vorm van een Grieks kruis. Aan alle vier de zijden is een klassieke porticus geplaatst. Wat speciaal is aan Villa Rotonda is dat alle 4 de gevels hierdoor gelijkwaardig zijn aan elkaar. Dit kenmerk was nieuw voor die tijd.

In tegenstelling tot bij de andere villa's van Palladio ontbreken hier de lagere bijgebouwen; het gebouw is dan ook meer bedoeld om op deze heuveltop - vlakbij de stad - feesten te kunnen geven dan om te bewonen.

Harmonie

De bouwkundige en decoratieve elementen vormen een perfecte harmonieuze eenheid. De identieke portico's en de lange trappen aan elke zijde zorgen door hun repeterende karakter voor een verrassingseffect. Boven de centrale rotonde is een koepel geplaatst. Het ontwerp voor deze koepel was gebaseerd op de koepel van het Pantheon. Oorspronkelijk was deze koepel open en zou het water in het midden van de ruimte worden opgevangen, dit is echter niet gebeurt.

Veranderingen

Almerico's zoon verkocht de villa echter al snel aan de familie Capra, die het bouwwerk ingrijpend lieten aanpassen.

De villa is in de 20e eeuw in oorspronkelijke staat teruggebracht door de Valmarana familie van Venetië. Inmiddels is de villa op de Werelderfgoedlijst van Unesco geplaatst

.

Vragen uit het college

Wat is het humanisme en wat betekend het voor de architectuur?

Humanisme betekendn de intellectuele, literaire en wetenschappelijke beweging van de veertiende tot de zestiende eeuw, die elke vorm van kennis wilde baseren op de literatuur en cultuur van de klassieke oudheid. Deze beweging werd door Francesco Petrarca  op gang gebracht en belichaamd.

Voor de architectuur betekend dit dat er gebruik wordt gemaakt van romijnse kenmerken.
Er wordt veel aandacht besteed aan de verhoudingen in de natuur.De wetenschappelijke benadering van de perfecte verhoudingen is de gulden snede.


Wat is uamo universale?

De universele mens is een uitdrukking waarmee een persoon wordt bedoeld die al zijn faculteiten en vaardigheden ontwikkelt, dus bijvoorbeeld een scherp verstand en bekwaamheden op veel gebieden, met name in de kunsten.
Het is een ideaal is geïnspireerd op Leon Battista Alberti's uitspraak "een mens kan alles doen als hij maar wil".
Hierbij hoord het opvoedingsprogramma van de renaissance, waarin het ideaal nagestreefd werd van een zo volledig mogelijke ontwikkeling die recht deed aan de ware menselijke aard.


Wat is het belang van Vitruvius?

Vitruvius leefde rond 25 jaar voor Chr. in het Romeinse rijk, als hofarchitect van keizer Augustus. Hij heeft een uitvoerig boek geschreven over de Romeinse manier van het bouwen van tempels, theaters en particuliere villa’s. Het is uiterst praktisch geschreven en bevat handige vuistregels voor de bouw.

Maar de geleerden in de Renaissance, waren niet zo erg geïnterseerd in technische ambachtelijke handigheidjes en vatten zijn opmerkingen over harmonie etc. op als diepe wijsheid. De verschillende vaste verhoudingen, zoals die destijds gebruikt waren, vloeiden volgens Vitruvius voort uit de harmonie van de kosmos.
Met als gevolg dat er een soort algemeen geloof onstond in een kosmische harmonie, uitgedrukt in bepaalde verhoudingsgetallen, waaraan ook de menselijke maat gehoorzaamde.

Vitruvius had het echter nooit zo filosofisch bedoeld, hij wilde alleen praktiche richtlijnen geven voor de uitvoerende bouwmeesters


Waarom is architectuur maken deugdelijk?

De morele plicht van architectuur is het goddelijke beeld belichamen.
Het is daarom ook de hoogste en belangrijkste tak in de kunst en wetenschappen

College week 1 Utopische modellen De Renaissance

De renaissance  is de wedergeboorte van de Romeinse cultuur hierin is de rol van de natuur belangrijk.  ' Door de natuur te bestuderen vind je een orde, op basis van deze orde schep je gebouwen'. 'macrokosmos heeft ordening die overal in zit en gebouwen maken deze orde concreet'. 'Het imiteren van de goddelijke perfectie  is geen reden om de werkelijkheid te manipuleren'.

' De waarheid ligt in het doen'!

 

In de renaissance geloofde men dat  de orde van de macrokosmos zelfs in het allerkleinste ding op aarde zit. Die orde van de natuur is perfectie en geeft rust, deze heeft god de mens gegeven.
Daarom wordt alles volgens deze orde gemaakt. Er wordt veel waarde gehecht aan de vormen en verhoudingen van de gebouwen. Dit uit zich ook in symmetrie en herhalingen van vormen.  Je moet bewondering hebben voor de natuur, 'het goddelijk beeld'.  Het beste voorbeeld van deze perfecte verhoudingen is de gulden snede, daar moet je zo dicht mogelijk bij in de buurt zien te komen.

- Niki Geraerts

R. Wittkower - Grondslagen van de architectuur in het tijdperk van het humanisme

“Palladio spreekt in een hoofdstuk over ‘misstanden in de architectuur’ en merkt daar het volgende over op: ‘Natuurlijk zullen afwisselingen en nieuwe vondsten plezier doen, maar zij mogen nooit strijdig zijn met de regels van de kunst en tegen het gebod van de rede ingaan. Daarom zien we dat de Ouden weliswaar in hun gebouwen veel variatie aanbrachten maar nooit afweken van een aantal algemeengeldige en noodzakelijke regels van de kunst, zoals ik in mijn boeken over antieke monumenten duidelijk zal maken.”

Palladio volgde een paar regels waarvan hij nooit afweek.  Goede proporties zijn van primair belang voor een gebouw. Goede verhoudingen zorgen voor harmonie. De afmetingen zorgen voor harmonie in de ogen. Zo staat bijvoorbeeld het grondplan in verhouding met de hoogte van de ruimtes. De verhoudingen zijn allemaal gerelateerd aan de Gulden Snede. Naast goede verhoudingen eiste hij een zaal in de centrale as van het gebouw en een absoluut symmetrische ordening van de kleinere ruimtes aan beide zijden daarvan. Verhoudingen en symmetrie zorgen ervoor dat het gebouw in balans is, het wordt een kloppend gebouw volgens Palladio.

- Malon Houben

Bronvermelding:

Wittkower R., Grondslagen van de architectuur in het tijdperk van het humanisme, Sun 1996, ing,  215p ill. Quote p. 77

Vitrivius - de perfecte Harmonie

“If nature has formed the entire body in such a way that the limbs are in proportion to the entire body, it would seem that the ancients reasonably determined that, when executing a building, they should also take into consideration the precise measurements of the parts in relation to each other and to the entire body […] They derived the basic measurement, apparently essential for all buildings, from limbs of the body, such as the palm, the foot and the yard.” - Vitruvius

Vitruvius geloofde er sterk in dat het menselijk lichaam de perfecte harmonie, verhoudingen en schoonheid symboliseerde. Hij wil met deze uitspraak duidelijk maken dat men bij het realiseren van gebouwen, het menselijk lichaam als voorbeeld moet nemen. Als je begrijpt hoe de menselijke ledematen zich tot elkaar en tot het gehele lichaam verhouden, kun je dit toepassen in de bouw. Hier komt dan ook de gulden snede vandaan. Als men de gulden snede toepast op gebouwen, resulteert dat in harmonieuze en “kloppende” gebouwen.

Tijdens de Renaissance werd de mens gezien als een gelijkenis van god. Hierdoor werd het menselijk lichaam geïnterpreteerd als de belichaming van het universum. Nu kon men dus beweren dat de gebouwen, die het menselijk lichaam representeerde, ook een kosmisch belang hadden.

Het gevolg voor de villa-architectuur was de bewustwording van de relatie tussen villa en landschap, oftewel mens en natuur. De tuin moest worden ontworpen met als doel: een natuurlijk landschap creëren rondom de villa, en om de harmonie uit de chaos van de natuur af te leiden. Hierdoor ontstond een spel tussen de representatie van de natuur, en het structureren hiervan.

- Rik Bollen,

Bronvermelding:

Van der Ree P., Smienk G., Italian villas and gardens, Amsterdam: Toth, 1993, 298p.